Millet cevherleri - sahibi Tahir Kerim
Главная | ОСМАН МУРАСОВ | Регистрация | Вход
 
Воскресенье, 22.07.2018, 08:17
Приветствую Вас Гость | RSS
Меню сайта
Block title
arama


Mekteb-medrese meselesi


Millet. – 1919. – № 3. – Sentâbr 6.



Keçen küni Aqmescidde Qırımın uyezd qazıları, ulema ve müderris efendileri toplaşub mekteb ve medrese haqqında muzakerede bulundıqlarından ve muzakereniñ ilerisi sentâbr 17-sine tehir olundığından mekteb ve medreseler haqqında bir qaç söz söylemeyini vazifemizden tanıyurız.

Çünki dünya üzerinde yaşayan bütün milletlerin ve alelhusus, biz qırımtatarlarnıñ eñ ziyade ictimaimız olan bir şey var ise, o da mekteb ve medresedir. Her şeyden evel mekteb, her işden evel medrese lâzimdir. Mektebi, tahsili, maarifeti ve hissiyat-ı milliyesi olmayan bir millet, millet sayılmayub ayaqlar altında ezilmekde ve taptalmaqdadır. Körüb köçürdigimiz ve ileride tekrar olması ihtimalı ortadan köterilmeyen, "Cihan muharebe”si mektebli ile mektebsiz milletlerin fırqalarını bize pek güzel bildirdi. Cehaletin soñ qadimlerinde bulunan bir millet, muqaddes hürriyetden ne yolda istifade itdigini bize Rusiye "Kommunizma”sı da eyi kösterdi.

"Bir milletin teraqqi ve taliysi mektebleri sayesindedir!”, sözlerini elifbamız maqamında qullanığımız halda, bir de biz, Qırım müslimanlarınıñ mekteb ve medrese meselelerine atf-ı nazar idelim. Aceba, qırımtatarlarnıñ teraqqi ve taliyisine çalışacaq mekteblerimiz ve medreselerimiz varmı? Ve var olanları da ne haldadırlar?

İşte, bizim fikirimizi hercümerc idecek sual bu doğrıdan doğrıya cevab olaraq şunı diyecegiz ki, medreselerimiz yoq! Mekteblerimiz de umumiyetle asılından, esasından islâh olunacaq bir haldadır. Qırımın bir-iki şehirinde körilen bir qaç mektebler ve rüşdiyelerimizden maada qalan bil-cümle mekteblerimiz islâha muhtac oldığına şübhe yoqdır. Etraf köylere çıqub da 1917 senesi "nümüne-i teraqqi”, diye açılan ve haqiqaten de bize bir nümüne olaraq iki seneden beri devam iden mekteblerin dahiliy ve hariciy ehvalını teftiş iderseñiz, sözlerimin doğrulığını isbat idecegiñize şübhem yoqdır. Ya o muallimler? 1917 senesi Avrupa darülfünunlarında lektsiya dinler kibi, lektsiya diñleyen ve iki seneden beri muallimlik iden efendileri kelüb, Közleve zemstvosı1 tarafından açılan tatar muallimler kursına varub, ellerinde oqudıqları kitabları, imlâları, çezdikleri raqamları körerseñiz, doğrusı tatarların hallarına ağlayacaqsıñız!”

Bunıñle beraber, biz de bilicilik2 davası idiyurız, göñlümiz ta Qaf dağlarında keziyur!

Sayğıllı tatar milleti!

Milletin teraqqi ve tealisi içün eñ evel yapacaq bir işin var ise, o da muallim ve muallimeler yetişdirmek içün darülmuallimin ve darülmuallimatlar açmaqlığıñ ve açdığıñ darülmuallimin ve darülmuallimat, rüşdiye ve nümüne ve sair mektebleriniñ cümlesini asılından, esasından teftiş ve islâh itmekligiñ mümkün mertebe onlara az her cehet muavinetde bulunmaqlığıñdır.

Asırlardan beri çekdigiñ cehalet belâsı artıq yetmedimi? Yoqsa şu büyük Qarpat dağlarında patlayan toplar, Dardanelde zırıldayan gülleler seni daha uyandırmadımı? Evelki medreseleriñi "eski”, diye qapadığın halda, yerlerine yeñi medreseler yapalmadıñ? Üç-beş sene daha böyle kitecekse, bazı bir yerlerde bayramıñı, hatta cenazeñi bile qıldırmaya monla, imam, hatib bulamayacaqsıñ! Qoca Abdulâtif, Abdussamed Lâtif-Abdulah, Ebusaud efendiler kibi, İstanbulda ve hatta Arabistanda bile şühret qazanan medreseleriñ var iken, bugün Qırımın içerisinde monla çıqaracaq bir medreseñ olmadığını nazar itibara al da medreseleriñi aç!

Açılan ve açılacaq içün tedarükde bulunan mekteb ve medreselerde eñ ziyade nazar-i diqqatımızı celb iden ve bugüne qadar pek de ehemmiyet virilmeyen bir noqta var ise, o da terbiye, ahlâq ve aqide dersleriniñ oralarda pek az ve bize yeterlik derecede olmamasıdır, cünki bu soñ devirlerde aqidesizlik ve ahlâqsızlıq hastalığınıñ ceryan itdigini ve o hastalığa, tabiy bizim de mübtelâ oldığımızı hatırdan çıqarmamalıdır. Daha doğrusı, ahlâqımız ve aqidemiz buhranlı bir devirde yaşamaqdadır ki, bu hastalıqdan bizi Süleman qurtaracaq, ancaq mekteb ve medreselerimiz, ahlâq ve din derslerine diqqat itmekligimizdir.

Hayatın eñ muqaddes noqtalarına balta uran bolşevizma kendi kommunasıyle meydana çıqaraq bizim aqide ve ahlâqımızı temelinden sarsdı. Ve bize infiradcılıq, muhafazacılıq, tabiyetcilik, ictimaicilik ve saire kibi bir taqım ahlâq hastalıqları yumurtaladı ki, bu künde körüşdigimiz bir hayli gençler, ahlâqiy ve diniy sanat kibi beşer-i müesseseler, suniy şeyler, diye zum idiyurlar. İnsan-ı ahlâq harcinde daha güzel yaşayabilir, iffet, namus, izdivac, ibadet, nikâh ve saire kibi ahlâqın, islâmiyetin, insaniyetin şarait-i asliyeleri mahv olursa, insaniyet daha hür, daha tabiy bir hayata mazhar olabilecekdir, diyurlar. İşte kommunizmanıñ zararı eñ çoq bu devirlerde körülmektedir ki, devirimiz inhilâl devri olduğından, bu kibi tesirleri qabul eñ müstaid olan bir devridir. Böyle bir devirde bize eñ ziyade lâzim ve borc olanı ahlâq ve aqaidatımızı bu hastalıqlardan qurtarmaq içün medreseler açaraq, ilim, din ve aqaidatımızın temsiline var quvetimizle sarılmaq ve mekteblerimizde ahlâq dersleriniñ mümkün oldıqça ileriletmesine çalışmaqdır. Ahlâq, qorqu ve iştiha, felân kibi yaradılışımız da mevcud bir quvet degildir. Ahlâq – mektebdir, beşeridir. Biz insanlar ahlâqı qanımızda bulmayuruz, ailemizden, terbiye-i tahsilimizden, daha doğrusı – mekteb ve medreselerimizden, soñra da mahiyetimizden alıyurız.


1 Rusiyede çarlıq zamanında 1864 senesi meydanğa ketrilip, 1918 senesine qadar işini devam etken mahalliy idare nezareti

2 yani safsatacılıq, boş laf


 
taqvim
«  Июль 2018  »
ПнВтСрЧтПтСбВс
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031
yazilar arhivi
bizim sorularimiz
Оцените мой сайт
Всего ответов: 12
sayt dostlari
  • Официальный блог
  • Сообщество uCoz
  • FAQ по системе
  • Инструкции для uCoz
  • Статистика

    Онлайн всего: 1
    Гостей: 1
    Пользователей: 0

    Copyright MyCorp © 2018